وقتی هزینه فعالیت تندروها بالا می رود

عصر ایران - ایران و آمریکا در طی بیش از 3 دهه گذشته همواره در نوعی تخاصم و درگیری آشکار و ضمنی بوده اند و دو کشور بابت این خصومت و تنش هزینه های زیادی پرداخت کرده اند، اما پس از توافق اخیر در ژنو بر سر حل مساله هسته ای ایران، به نظر می رسد فضای روابط بین دو کشور تا حدود زیادی تغییر کرده است.

دو طرف به هم اعتماد ندارند، اما در هر دو کشور دو جبهه بندی مشخص درباره موضوع هسته ای ایران شکل گرفته است و دولت (به مفهوم قوه مجریه) هر دو کشور مخالفانی سرسخت در پارلمان دارند که مترصد بهانه اند تا بازی را به هم بزنند.

با این وجود در دو کشور اجماعی حاصل شده که گفت و گو بهتر از جنگ و دشمنی است و امیدواری به حل و فصل مساله در تداوم شانس موفقیت فرایند احتمالا نه چندان کوتاه اعتماد زایی و حل مساله هسته ای ایران،زمینه ای  برای دولت های دو طرف ایجاد کرده تا فضای مانور بهتری داشته باشند.

هنر دو طرف توافق ژنو به ویژه دولت های ایران و آمریکا در این بوده که تندروها منزوی تر شده اند و هر حرکت مستقیم و غیر مستقیم  آنها برای تخریب فرایند دیپلماتیک حل مساله هسته ای ایران، به سرعت قابل شناسایی و آن قدر آشکار شده است که هزینه تندروها از مخالفت با فرایند حل دیپلماتیک مساله هسته ای ایران به طور تاکتیکی افزایش یافته است.

از سوی دیگر میانه روها به صورت تاکتیکی در هر دو میدان سیاست ورزی در ایران و آمریکا دست بالا را دارند و تندروها با پتانسیل های فراوان بر هم زدن بازی، به حاشیه رانده شده اند. هیچ گاه در تاریخ روابط جمهوری اسلامی ایران با جهان خارج در بیش از 3 دهه گذشته تندروها این چنین در مظان اتهام نبوده اند و کارها و اقدامات و عملکرد آنها از سوی مردم با دقت و جدیت دنبال نمی شده است. در طرف مقابل نیز دست های جنگ طلب و دستان مصالحه جو برای مردم و افکار عمومی جهانی به خوبی قابل تشخیص شده است.

به عبارت دیگر شطرنج هسته ای ایران و غرب به گونه ای شده که حرکت های تندروها در یک اتاق شفاف و روشن در مقابل دیدگان همه قرار دارد و هر حرکت آنها در جهت مخالفت با فرایند دیپلماتیک و منطقی، بسیار هزینه زا شده است.

این بزرگ ترین هنر میانه رو ها در هر دو طرف معادله بوده است. برای مثال در آمریکا تحرکات کنگره و تلاش برای افزایش و تشدید تحریم ها علیه ایران به گونه ای آشکار از ناحبه تندروها و لابی طرفدار اسراییل ، دنبال می شود و پرواضح است که این تلاش آشکار با همه پیامدهای یک جنگ احتمالی با ایران، هزینه سیاسی را برای لابی طرفدار تندروها افزایش می دهد، چون ذات و ماهیت تلاش های لابیست ها جنبه مخفی و پشت صحنه دارد اما با توافق اخیر ژنو تلاش های لابیست های طرفدار جنگ، بیش از پیش در پیش چشم افکار عمومی است.

تندروهای ایرانی نیز ترجیع بند تبلیغات و سخنانشان در این است که با توافق ژنو امتیازات زیادی داده شد در حالی که امتیاز قابل اعتنایی کسب نشد و به آمریکا نمی شود اعتماد کرد.

این خلاصه آن چیزی است که تندروهای ایرانی می گویند و پس از توافق ژنو نیز در تریبون های شان از اظهارات مربوط به تشدید تحریم ها علیه ایران، از اظهارات محافل تندرو در آمریکا و کشورهای غربی علیه ایران و از توجیهات مقامات کشورهایغربی به ویژه آمریکا در زمینه دفاع از توافق ژنو استقبال کرده و این قبیل اظهارات را در رسانه های خود بازتاب گسترده ای می دهند.

به واقع، تندرو ها در هر دو طرف به هم " نان قرض می دهند" و ترجیع بند سخنانشان این است که طرف مقابل عوض نشده است و به او نمی شود اعتماد کرد. آنها تنها نگاه شان به نیمه خالی لیوان است و می خواهند بگویند بازی عوض نشده و آش همان آش است و کاسه همان کاسه و بهتر است به جای دلخوش کردن به تغییر رفتارطرف مقابل ، به همان روش ها و شیوه های سابق در برخورد با طرف مقابل توسل جست.  

اما میانه رو ها هم در ایران و هم در آمریکا بر مشی میانه تاکید دارند؛ میان روها نه چندان امیدوار به توافق اند و نه چندان نا امید از آن و بر این باورند که راهکار دیگر به جز مذاکره برای دو طرف، تشدید خصومت و درگیری احتمالی نظامی خواهد بود و برای اجتناب از این سناریوی خطرناک، راهی منطقی تر از گفت و گو و روشی بهتر از بده بستان در قالب نگاه "برد – برد" نیست.
میانه رو ها معتقدند عرصه بازی سیاست همواره با جمع جبری حاصل صفر نیست و می شود طرحی در انداخت که هر دو طرف یک رابطه از آن منتفع شوند.

تا کنون میانه رو ها برنده تاکتیکی عرصه سیاست ورزی در دو طرف بوده اند و برای تعیین برنده استراتژیک باید منتظر ماند و دید تندروها در هر دو طرف تا چه میزان قابل مهار خواهند بود؟